DNA 'nın Yapısı ve Genetik Şifreler

Kromozomla ve genler, DNA (deoksiribonükleik asit) adı verilen ve canlıların özelliklerini belirleyen kimyasal moleküllerden oluşur. Biyolojik gelişimimiz için gerekli olan bilgi DNA ‘da yer alır. Bedenimizde kan hücresi, sinir hücresi gibi iki yüz kadar değişik hücre çeşidinde 100 trilyon kadar hücre vardır. Bu hücreler birbirlerinden farklı olsalar da, taşıdıkları genetik bilgi aynıdır çünkü hepsinin içinde aynı 23 kromozom, kromozomların içinde de aynı bilgiyi barındıran DNA bulunur.

Kan Hücreleriyle Sinir Hücrelerinin Arasındaki Farklar
23 kromozomlu bir sperm hücresiyle 23 kromozomlu bir yumurta hücresi birleştiğinde 46 kromozom taşıyan ilk hücre, bir başka deyişle insan yaşamının başlangıcı olan ilk hücre doğmuş olur. Bu ilk hücre, kromozomlarında bulunan DNA ‘yı kopyalayarak ikiye bölündüğünde ortaya aynı genetik bilgiyi içeren iki yavru hücre çıkar. Bu bölünme yinelendikçe hücre sayısı artar. Ortaya çıkan yeni hücreler de birbirinin aynı olur. Bu sayede oluşan yeni hücreler, ana hücrenin tıpa tıp aynısıdır. Yani kan hücreleri birbirlerinin aynısıdır.



Peki, her hücrede aynı DNA ve aynı genetik bilgi bulunuyorsa, kan hücreleriyle sinir hücreleri neden birbirinden farklıdır? Bedenin gereksinimlerine bağlı olarak hücrelerin farklı işlevleri vardır. Bu işlevleri yerine getirebilmek için de farklı proteinlere gereksinim duyulur. Farklı proteinlerin üretilmesiyse, farklı genlerin devreye sokulmasıyla gerçekleşir. Bu da hücreleri birbirinden farklılaştırır.

DNA Nelerden Oluşur ve Genetik Şifre Yapısı
Her kromozomda gerçekte tek ve uzun bir DNA molekülü bulunduğu gerçektir. Bir saç telinden bile daha ince ve sanki kıvrılmış bir merdivene benzer yapıdaki bu DNA, nükleotid denen dört farklı baz biriminden oluşur. Bu birimlere, timin(T), adenin(A), sitozin(C) ve ganin(G) denir. Bunlar DNA molekülünün bir iplikçiğini oluşturur. İki iplikçik, yani merdivene benzer yapının iki kolu, karşılıklı gelen baz çiftleriyle birbirine bağlanır. Her baz çifti tek bir şekilde eşleşebilir: Her zaman T ile A ve G ile C birleşir. İşte bu nükleotidlerin DNA üzerinde sıralanışı DNA dizimlini belirler. Genetik şifre de bu dizilimde yer alır.

Bu dört birimin dizilimleri genleri oluşturur. Genler DNA üzerinde anlamlı şifre içeren bölümlerdir. Her gen belli bir proteinin yapım şifresini taşır. Bir başka deyişle o geni oluşturan baz birimlerinin dizilişini okuyarak hangi proteini (zamanı geldiğinde) oluşturacağını anlayabilirsiniz.